۱۳۹۷ چهارشنبه ۳۰ آبان
فرهنگ

مجله معارف اسفند 1383 و فروردین 1384، شماره 24

 فرهنگ ملی و مهندسی فرهنگی*از نگاه رهبر فرزانه انقلاب

 

رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای شورای عالی فرهنگی در دی ماه سال جاری بیانات جامع و مبسوطی در زمینة «فرهنگ ملی و مهندسی فرهنگی» ایراد فرمودند که اهم بیانات معظم له تقدیم می گردد.

ما اول این را به عنوان یک اصل موضوعی بپذیریم که فرهنگ یک جامعه، اساس هویت آن جامعه است. فرهنگ هم که می گوییم، اعم از مظاهر فرهنگی مانند زبان و خط و امثال اینها یا آنچه باطن و اصلِ تشکیل دهندة پیکرة فرهنگ ملی است؛ مثل عقاید، آداب اجتماعی، مواریث ملی، خصلتهای بومی و قومی؛ اینها ارکان و مصالح تشکیل دهندة فرهنگ یک ملت است اساس هویت یک ملت، اینهاست. از این فرهنگ، همة کارکردها و جهت گیری ها و تحولات ملت سرچشمه می گیرد. بنابراین، فرهنگ یک ملت، منشأ عمدة تحولات آن ملت است. بله، بلاشک عوامل گوناگونی روی فرهنگ ملت اثر می گذارد یعنی این تأثیر، دو جانبه است اما عاملی که یک ملت را به رکود و خمودی، یا تحرک و ایستادگی، یا صبر و حوصله، یا پرخاشگری و بی حوصلگی، یا اظهار ذلت در مقابل دیگران، یا احساس غرور و عزت در مقابل دیگران، به تحرک و فعالیت تولیدی یا به بیکاری و خمودی تحریک می کند، فرهنگ ملی است. البته فرهنگ ملی را می شود به مرور در طول زمان تغییر داد؛ یعنی مثل کوه های عالم که در طول قرن های متمادی جابه جا نمی شوند، جزو ثوابت نیست. فرهنگ یک ملت را می شود با عوامل تأثیرگذار به تدریج عوض کرد؛ یک ملتِ از لحاظ فرهنگی عزیز را، تبدیل کرد به یک ملت توسری خور و ضعیف؛ متقابلاً یک ملت تنبل را می شود تبدیل کرد به یک ملت زرنگ؛ این رنگِ ثابت لایزالی و لایزولی نیست. ما باید اهمیت «فرهنگ» را به عنوان یک اصل موضوعی بپذیریم.

این را به عنوان یک واقعیت بپذیریم که ما به عنوان مسئولان نظام و علاقه مندان به آرزوها و آرمانهای جمهوری اسلامی، چه بخواهیم، چه نخواهیم، عوامل اثرگذار روی فرهنگ ملی، مثل جریانهای بی مهار به سمت این ملت سرازیرند و دارند روی فرهنگ ملت اثر می گذارند. رسانه ها از این قبیل اند. البته رسانة ملی ما یعنی رادیو و تلویزیون در اختیار ماست؛ اما این به معنای آن نیست که آنچه ما می خواهیم، صددرصد از این رسانه به مردم داده می شود؛ یا آنچه ما مضر می دانیم، از طریق این رسانه به مردم داده نمی شود. رسانه های دیگر هم همین طور است؛ امروز وسایل ارتباطی بسیار پیشرفته ای که وجود دارند، مثل جریانهای متعدد و متنوعی که به دریا می ریزند، دارند چیزهایی را به درون جامعة ما منتقل می کنند؛ مصنوعات موجود دنیا هم هر کدام با خود بخشی از فرهنگ را وارد کشور می کنند؛ نمی گویم دایماً نامطلوب؛ نه، مطلوب، نامطلوب، خنثی؛ به هر حال «فرهنگ» وارد می کنند. روی تولیدات ذوقیِ مهار نشدة مردم، سلایق گوناگون مردم، منبری، مداح، آوازخوان، تولیدکنندگان وسایل اسباب بازی، تولیدکنندگان لباس، انواع و اقسام چیزهایی که در چشم و گوش و احساس انسان اثر می گذارند و تولید فرهنگ جامعه را به سمتی متمایل می کنند نمی گویم صددرصد به آن طرف می کشانند؛ به هر حال تغییراتی ایجاد می کنند اثر می گذارند؛ چه ما بخواهیم، چه نخواهیم. با توجه به اهمیت حقیقتی که نامش «فرهنگ جامعه» است، و با توجه به این که اگر این مجموعه بنای فرهنگی را «مهندسی» و از آن «حراست و حفاظت» نکنیم، عوامل گوناگون تأثیرگذار در فرهنگ، قسم نخورده اند که چون ما کاری نمی کنیم، آنها هم کاری نکنند نه، آنها اثر خودشان را می گذارند و کار خودشان را می کنند تکلیف ما به عنوان مسئولان نظام جمهوری اسلامی چیست؟

یکی از مهمترین تکالیف ما در درجة اول، «مهندسی فرهنگ» کشور است؛ یعنی مشخص کنیم که فرهنگ ملی، فرهنگ عمومی و حرکت عظیم درون زا و صیرورت بخش و کیفیت بخشی که اسمش فرهنگ است و در درون انسانها و جامعه به وجود می آید، چگونه باید باشد؟ اشکالات و نواقصش چیست و چگونه باید رفع شود؟ کُندی ها و معارضاتش کجاست؟ مجموعه ای لازم است اینها را تصویر کند و بعد مثل دست محافظی هوای این فرهنگ را داشته باشد. نمی گویم به طور کامل کنترل کند؛ چون کنترل فرهنگ به صورت کامل نه ممکن است، نه جایز؛ اصلاً رشد فرهنگی با ابتکار و آزادگی و آزادی و میدان دادن به اراده هاست؛ در این تردیدی نیست؛ منتها هوای کار را باید داشت. در تربیت کودک گفته می شود که بچه را خیلی امر و نهی و کنترل و مهار نکنید؛ بگذارید آزادانه برود بازی کند؛ اما معنایش این نیست که اگر لب ایوان رفت و خواست پایین بیفتد، جلویش را نگیریم! باید مراقبت کرد و مواظب بود. این، یک متولی و یک مرکز می خواهد تا از یک طرف مهندسی کند؛ یعنی با یک فکر کلان، با یک نگاه برتر و بالاتر از همة جریان های فرهنگی در داخل کشور، ببیند حقیقت فرهنگی و عنصر فرهنگی چگونه و با چه کیفیتی باید باشد؛ به کدام سمت باید برود و کجاهایش ایراد دارد؛ و از سوی دیگر مراقبت کند که این کارها انجام بگیرد. این مرکز را ما تعریف کردیم: شورای عالی انقلاب فرهنگی.

این احتیاج دارد به دو چیز اساسی: اول، عقبة علمی و فکری؛ دوم، خط مقدم اجرایی. عقبة فکری اش همان جایی است که باید مطالعه و کارهای علمی بکند.

اصل فکر، تولید و ارزیابی و صیرورت علمی اش در آن عقبه ها انجام می گیرد و بعد به اینجا می آید و به شکل کاملِ مهندسی درمی آید و بعد وارد خط مقدم اجرایی می شود. شما در اینجا آن قرارگاه مقدم فرماندهی هستید. عقبة فکری شما در مراکز دانشگاهی و حوزه ای و دبیرخانة خودتان که باید محور همة این مراکز باشد، آن جاهاست؛ خط مقدمتان هم عبارت است از دولت، مجلس و حتی مجمع تشخیص مصلحت و دستگاه قضایی و دیگر دستگاه هایی که در کشور هستند؛ اینها بازوان اجرایی شما هستند. این بازوان اجرایی، فقط چهار وزارتخانة فرهنگی نیستند یعنی وزارت علوم و ارشاد و بهداشت و آموزش و پرورش بلکه صنایع ما هم جزو خط مقدم شماست. فرهنگ ما باید در تولید صنعتی ما اثر بگذارد: ما چه چیزی تولید کنیم؟ چگونه تولید کنیم؟ برای چه تولید کنیم؟ صدا و سیما هم جزو خطوط مقدم شماست. دستگاه قضایی ما ادارة زندان، کیفیت زندان و این گونه مسائل همه اش با فرهنگ ارتباط دارد و باید تحت تأثیر آن باشد. مجلس ما، برای عملی شدن آنچه به عنوان مهندسی انجام می گیرد، حتماً باید قانون بگذارد. مجمع تشخیص مصلحت هم در سیاستگذاری ها همین مهندسی کلان را در نظر داشته باشد. ما در آنجا سیاستگذاری رسمی فرهنگی داریم، نه مهندسی مورد نظر ما که نگاه کلان به مباحث فرهنگی است.

از همة دوستان خیلی متشکریم؛ ان شاء الله موفق باشید.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

فرهنگ یک ملت، منشأ عمدة تحولات آن ملت است.

عوامل گوناگون تأثیرگذار در فرهنگ، قسم نخورده اند که چون ما کاری نمی کنیم، آنها هم کاری نکنند

فرهنگ ما باید در تولید صنعتی ما اثر بگذارد: ما چه چیزی تولید کنیم؟ چگونه تولید کنیم؟ برای چه تولید کنیم؟

* گزیده ای ازبیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ 8/10/1383


 

تاریخ به روز رسانی:
1397/02/25
تعداد بازدید:
117
امور فرهنگی
دانشگاه الزهرا
 تهران،خيابان ده ونك، دانشكده فيزيك شيمي دانشگاه الزهرا
  كدپستي : 1993893973
تلفن : 982188041347+
فاكس : 982188613935+
 physchem[at]alzahra.ac.ir
تمامي حقوق سايت براي دانشگاه الزهرا ( س ) محفوظ است.